RSS

Tembung Lingga

Tembung Lingga

Mungguh apa ta sing diarani tembung lingga?
Terange mangkene: Sakabehing tembung kang durung owah saka asale iku aran tembung lingga:
Kayata: Jaranan linggane: jaran
Kepaten linggane: pati
Karoban linggane: rob
Miturut katranganing para sarjana kang marsudi bab basa, tembung lingga kang padha diarani asal utawa tembung kang durung ngalami owah-owahan iku, sejatine kedadean saka tembung kang anane luwih tuwa. Tembung iku diarani; tembung wod.
Gatekna katrangan iki:
Tembung wod : suk, banjur nganakake tembung lingga; pasuk, rasuk, rangsuk, susuk, desuk, isuk lan liya-liyane.
Tembung wod : pis, gawe tembung lingga: tipis, tapis, kempis, kempes, depis.
Tembung wod : lur, nganakake lingga: dulur, ulur, sulur, pilur.
Tembung wod : wur, nganakake lingga: awur, siwur, kawur, mawur, sawur, lsp.
Nanging bab iku ing kene ora bakal karowakake.

Tembung Andhahan

Tembung Kang Wis Owah saka Linggane

Tembung lingga: tekuk, kena dak-owahi dadi tembung warna-warna kayata: ditekuk, panekuk, tinekuk, tekukan, tekuk-tekukan lll.
Tembung-tembung iku mau kabeh aran tembung andhahan: Dene tembung lingga dadine tembung andhahan nganggo patrap utawa cara:
a) sarana diwenehi wuwuhan ing ngarep.
Wuwuhan iku aran: ater-ater.
Warna-warnaning ater-ater kayata:
(n) an (nj) (m) (ng)
aran Hanuswara utawa swara irung.
tak, ko, di, ka, ke, sa, pa, pi, pra, tar, kuma, kapi, a, ma, pan, pam, pang, lsp.
b) sarana diwenehi wuwuhan ing tengah, aran: seselan, yaitu: um, in, er, el.
c) Sarana diwenehi wuwuhan ing buri, aran: panambang kayat: a, i, e, an, en, ana, ake, na, ne, ku, mu.
Pandhapuk utawa panggawene tembung andhahan metu saka tembung lingga, lan owah-owahane aran ngrimbag.
Dene rimbag ing tembung andhahan yaitu:
A. Rimbag : Lingga Andhahan
B. Rimbag : Bawa
C. Rimbag : Tanggap
D. Rimbag : Guna/adiguna
E. Rimbag : Wisesa ~ na
F. Rimbag : Bawa wacaka / Dayawacaka
G. Rimbag : Kriyawacaka / karana wacaka

Lingga Andhahan

Ana sawenehing tembung kang sejatine wus dadi tembung andhahan, nanging dianggep kaya isih dadi tembung lingga. Sebabe marga tembung mau isih kena diwuwuhi ater-ater, penambang, seselan, kacara saemper tembung lingga.
Kayata upamane:
Omah, dadi lingga andhahan: somah.
Somah kena kagawe andhahan maneh upama: sesomahan;
Ubeng, dadi lingga andhahan: kubeng.
Kubeng kena kagawe andhahan maneh upama: kinubeng.
Emong, dadi lingga andhahan: pamong.
Pamong kena kagawe andhahan maneh dadi pinemong-emong lll.

Seselan

Dene kang kagolong lingga andhahan iku:
1. Tembung lingga kang oleh ater-ater sa, pa, pi, pra, tar (tra), ka.
Tuladha:
sa: sa + iji = siji
sa + olah = solah
pa: pa + omah = pomah
pa + mong = pamong
pa + ro = paro
pi: pi + wulang = piwulang
pi + ala = piala
pi + andel = piandel
pi + tutur = pitutur
pi + dana = pidana
pra: pra + kara = prakara
pra + lambang = pralambang
pra + jurit = prajurit
tar (tra): tar + tamtu = tartamtu
tar + buka = tarbuka
tar + waca = tarwaca
tra + kadang = trakadang
ka: ka + ubeng = kubeng
ka + wruh = kawruh
ka + arsa = karsa
2. Tembung lingga kang oleh ater-ater: pan (nj), pam, pang
Kayata:
pan: pan + tiyung = pancung
pan + telung = pentelung
pan + colot = pencolot
pan + teles = penteles
pan + jete = penjete
pan + delis = pendelis
3. Tembung lingga kang oleh seselan: er, el.
Sabenere er, karo el iku seselan sawarna bae, mula sok banjur bisa lira-liru..
Kayata: krelip utawa klelip
Dene trape ing tembung ana ing saburine aksara purwaning lingga, dadi:
k (er) – elip
g (er) – andul
b (el) – eber
g (el) – ereng
Tembung-tembung kang wis ana aksarane r, seselane dudu er, nanging el.
Tuladha:
abang + er = krabang (krabing)
engkat-engkit + er = krengkat-krengket
enggas-enggos + er = krenggas-krenggos
enggeh + er = krenggeh
ogel + er = krogel
uegt + er = kruget
ewer + el = klewer
ewa + el = klewa
uwer + el = kluwer
Dene tembung lingga ~ andhahan kang kasebut ing nomer 1, dadi kang oleh ater-ater: sa, pa, pri, pra, tar, ka, padha klebu jinising tembung aran, kecaba kang mawa ater-ater: tra (tar).
Lingga andhahan kang mawa ater-ater: pan, panj, pam, pang padha kagolong tembung kahanan.
Semono uga tembung kang oleh seselan: er, el¸ klebu jinising tembung kahanan;
Tembung-tembung mau padha nduweni surasa, kang kadunungan kaenan iku: akeh.
Mula kerep dikantheni tembung: pating ing ngarepe.
Kayata: Bocah-bocah pating glero, ditinggal lunga embahe.
Pange pating pantiyung, kabotan woh sing pating grandul.

 

Tinggalkan Balasan

Isikan data di bawah atau klik salah satu ikon untuk log in:

Logo WordPress.com

You are commenting using your WordPress.com account. Logout / Ubah )

Gambar Twitter

You are commenting using your Twitter account. Logout / Ubah )

Foto Facebook

You are commenting using your Facebook account. Logout / Ubah )

Foto Google+

You are commenting using your Google+ account. Logout / Ubah )

Connecting to %s

 
forumwayang

Ngrembug Wayang

andhalang

Ron Katiyuping Angin

indonesiawayang.com

Media Berbagi Para Pecinta Wayang

Maskur's Blog

Menyusuri Jalan Rusak

rykiriko

This WordPress.com site is the bee's knees

SUJARNO DWIJO SUSASTRO

Sinau Basa Jawa Klungsu-Klungsu Yen Udhu

Seputarafitta's Blog

Just another WordPress.com weblog

%d blogger menyukai ini: