RSS

Tembang

Sasmitaning Tembang Macapat

Serat-serat kasusastran ingkang sinawung ing sekar babaran jaman kina, prasasat meh boten wonten ingkang mratelakaken namanipun sekar utawi pupuh ing sawantahipun. Sadaya sekar utawi pupuh namanipun dipun-sebutaken kanthi sasmita, ing¬gih punika ingkang kawastanan ukara sasmita namanipiin sekar.
Dunungipun ukara sasmita namanipun sekar punika wonten warni kalih, inggih punika: I. Wonten ing bebukaning pupuh, isi sasmita namanipun sekar utawi pupuh punika. II. Wonten ing we¬kasaning pupuh, isi sasmita namanipun sekar utawi pupuh candhakipun. Pupuh = kempalipun sekar sawarni ngantos pinten-pinten pada ingkang suraosing cakepanipun ing pada satunggal kaliyan satunggalipun wonten gegayutanipun.
Sekar sapada = Indonesia: sebait, Inggris: 1 couplet.
Sapupuh isi pinten-pinten pada, tarkadhang ngantos 50 pada utawi langkung.
Cakepan = tetembungan (ukara) kang tumrap ing sekar (Indonesia: syair).

1. Mamet prana reh: KAWUNTAT, kang winangun nalikanira nguni, sang pra kawi wali wolu, mrih arja wuryeng praja, pinitaya dera kangjeng Sang aprabu, Sri Wasesa ing Bintara, pinilala murweng kawi. (Lambangpraja – M.Ng. Mangunwi¬jaya).
Kawuntat = kawuri, kapungkur, sasmitanipun sekar Pangkur.
2. Kasmaran kang pinuji, luputa ing ila-ila, den dohna tulah¬sarike, ngetang sagunging lelembat, kang kareh Goplem ika, dhemit lit-alit sadarum, pan,dede dhemit pra raja. (Serat Ki¬dung).
Kasmaran = kesengsem, kandhuhan brangta, sasmitani¬pun Asmaradana.
3. WIJILING kang pangripta purwaning, myating reh salah-ton, kang milalu milara ragane, lalyeng wirang kasereng ing kapti, nir yitnanta dadi, nistha temahipun. (Salokatama – Mangkunegara IV).
Wijil = wetu, wedal, wiyos, wahya, wedhar, sasmitan¬ipun sekar Mijil.
4. SRINATA dera makirtya, Wirawiyata nujwari, Respati tang-gal sapisan, sasi Saban wuku Wukir, Ehe sangkaleng warsi, Murtyastha Amulang Sunu (1788), asung wasiyat putra, njeng Gusti Pangran Dipati, Arya Mangkunagara kang kaping pat.
Srinata = sekar Sinom.
5. Dhedhep-tidhem prabawaning ratri, sasadhara wus manjer kawuryan, tan kuciwa MEMANISE, menggep srinateng dalu, siniwaka sanggyaning dasih, aglar neng cakrawala, winulat ngelangut, prandene kabeh kebekan, saking kehe taranggana kang sumiwi, warata tanpa sela. (Serat Salisir Mareng Teng-gareng – Raden Ngabehi Tandhanagara).
Memanise (saking tembung lingga: manis). Manis pu¬nika raosipun gendhis = gula = sasmitanipun sekar Dhan¬dhanggendhis utawi Dhandhanggula.

Tuladha Sasmita Tembang
1. Maskumambang; Lan Taruna Laksmana lan Sugriwaji, Anoman Anggaaa, pra samya milu marpeki, neng PUNG¬KUR.IRA Narendra. (Serat Rama – Raden NgabehiYasadipura I). Pungkurira (lingga: pungkur), wanda kur ing sekar punika sasmitanipun sekar Pangkur. Dados, sasampunipun sekar Maskumambang, lajeng gantos sekar (pupuh) Pangkur.
2. Pangkur: Upacara lan tunggangan, ingsun arsa methuk ra¬ma Sang Yogi, sendika kang sinung dhawuh, tanggap sigra mematah, yata sampun sampet sapirantinipun, dipangga rata jempana, titihane para MANIS. (Serat Calonarang -Raden Mas Wiradat). Manis (legi) aosipun gendhis (gula), sasmitanipun sekar Dhandhanggula; dados sasampunipun Pangkur lajeng gantos pupuh Dhandhanggula.
3. Megatruh: Tuliyane ing Lohkilmakpul rumuhun, pepancen sawiji-wiji, tan kgna owah sarambut, tulising badan puniki, aja mundur ing pakewoh. Mundur, wanda DUR ing sekar Megatruh punika sas¬mitanipun sekar DURMA. Dados, sarampungipun sekar Me¬gatruh, lajeng gantos pupuh DURMA.
4. Sinom: Bedhahe nagri Ayodya, para mantri keh umiring, ngungsi neng wukir Dhandhaka, iku carita mangsuli, mang¬kana kang winarni, Rawana ingkang ngadhatun, aneng nagri Ayodya, sawada-balanireki, anggung dennya pepara ANGANTHI bales- (Serat Arjunasasrabahu Raden Ngabehi Sindusastra). Anganthi (saking tembung lingga: kanthi) sasmitanipun sekar Kinanthi. Rados, sarampungipun sekar Sinom punika, candhakipun pupuh Kinanthi.
5. Kinanthi Tan wonten ingkang kadulu, Sang Wiku nulya umanjing, neng ganggar tansah memuja, anyebari kang we¬wangi, kumelun Kukusing dupa, yata Sang Gambuh samadi (Serat Jagalbirawa – Kusumadilaga).
6. Tembung Gambuh ing nginggil punika sampun temtu kemawon sasmitanipun sekar Gambuh. Dados ing sapari¬purnanipun pupuh Kinanthi, lajeng gantos pupuh Gambuh.

 

 

Tinggalkan Balasan

Isikan data di bawah atau klik salah satu ikon untuk log in:

Logo WordPress.com

You are commenting using your WordPress.com account. Logout / Ubah )

Gambar Twitter

You are commenting using your Twitter account. Logout / Ubah )

Foto Facebook

You are commenting using your Facebook account. Logout / Ubah )

Foto Google+

You are commenting using your Google+ account. Logout / Ubah )

Connecting to %s

 
forumwayang

Ngrembug Wayang

andhalang

꧎ꦺꦃꦻꦁꦕꦄꦶꦼꦄꦆꦶꦍꦸꦊꦞꦶꦼꦀꦼꦓꦶꦁꦿ꧋

indonesiawayang.com

Media Berbagi Para Pecinta Wayang

Maskur's Blog

Menyusuri Jalan Rusak

rykiriko

This WordPress.com site is the bee's knees

SUJARNO DWIJO SUSASTRO

Sinau Basa Jawa Klungsu-Klungsu Yen Udhu

Seputarafitta's Blog

Just another WordPress.com weblog

%d blogger menyukai ini: